Blauwe maan in 2027: op 20 mei, maar niet de soort die je denkt.

Zodra ergens een blauwe maan wordt aangekondigd, gebeuren twee dingen. De kranten schrijven dat het zeldzaam is, en op de avond zelf staan mensen buiten te turen naar een maan die gewoon geel-wit is, zoals altijd. De vraag “is er een blauwe maan in 2027?” heeft daarom twee antwoorden: ja, op donderdag 20 mei 2027, en nee, niet de soort waar de meeste mensen aan denken.

Dit artikel zet op een rij wat een blauwe maan is, welke van de twee definities in 2027 van toepassing is, waar die merkwaardige naam vandaan komt, wanneer de maan wél echt blauw is geweest, en wanneer de volgende komt.

Twee definities van een blauwe maan

Een blauwe maan is geen astronomisch begrip maar een kalenderbegrip. Het gaat over hoe twaalf volle manen van elk 29,53 dagen zich verdelen over een jaar van 365 dagen. Twaalf maancycli duren samen ongeveer 354 dagen, elf dagen korter dan het jaar. Die elf dagen schuiven elk jaar door, en ongeveer eens in de twee à drie jaar past er een dertiende volle maan in een jaar. Die extra maan moet ergens een plek krijgen, en precies daar beginnen de twee definities uit elkaar te lopen.

De seizoensblauwe maan

De oudste definitie rekent per seizoen. Een astronomisch seizoen loopt van equinox tot zonnewende (of andersom) en bevat normaal drie volle manen. Af en toe passen er vier in. De derde van die vier heet dan een blauwe maan. Waarom niet de vierde? Omdat de laatste volle maan van een seizoen in de oude almanakken een vaste naam had (denk aan de paasmaan of de oogstmaan) en die naam gereserveerd moest blijven voor de maan die het dichtst bij het einde van het seizoen viel. De extra maan werd tussengevoegd als nummer drie en kreeg een aparte naam.

De kalenderblauwe maan

De bekendere definitie rekent per kalendermaand: valt er een tweede volle maan in dezelfde maand, dan is dat een blauwe maan. Dat kan alleen als de eerste volle maan op de eerste of tweede dag van een maand valt, want daarna passen er geen 29,53 dagen meer in. Februari is met 28 of 29 dagen de enige maand waarin het nooit lukt. Deze definitie is simpeler, spreekt meer tot de verbeelding en staat sinds de jaren tachtig in vrijwel elk quizboek. Ze berust op een vergissing, maar daarover straks meer.

Waarom 2027 een blauwe maan heeft, en welke

Pak de lente van 2027 erbij. Die begint astronomisch op zaterdag 20 maart om 21:24 en eindigt bij de zomerzonnewende op maandag 21 juni om 16:10. In dat venster vallen vier volle manen:

1. Wormmaan, maandag 22 maart 2027 om 11:44 (tegelijk de paasmaan, want Pasen valt daardoor op zondag 28 maart).
2. Roze maan, woensdag 21 april 2027 om 00:27.
3. Bloemenmaan, donderdag 20 mei 2027 om 12:59.
4. Aardbeienmaan, zaterdag 19 juni 2027 om 02:45, nog ruim twee dagen vóór het begin van de zomer.

De derde van die vier is de Bloemenmaan van 20 mei, en dat is dus de seizoensblauwe maan van 2027. Het scheelt weinig: was de Wormmaan een paar dagen eerder gevallen, vóór 20 maart, dan had de lente maar drie volle manen geteld en was er van een blauwe maan geen sprake geweest.

Een kalenderblauwe maan is er in 2027 niet. Dat zie je meteen aan de vollemaankalender 2027: twaalf volle manen, keurig één per maand, van de Wolvenmaan op 22 januari tot de Koude maan op 13 december. Nergens valt een volle maan op de eerste of tweede dag van een maand, dus nergens past er een tweede achteraan.

De blauwe maan van 2027 is bovendien een vrij bescheiden exemplaar. Hij wordt om 12:59 exact vol, midden op de dag, en staat op 393.893 kilometer van de aarde, ruim voorbij de gemiddelde afstand. In Nederland komt hij die avond om 22:27 op in het teken Schorpioen en gaat hij om 04:54 weer onder. Een korte, lage meinacht, zoals elke volle maan rond deze tijd van het jaar. Alle details staan op de pagina van de volle maan van mei 2027.

Een blauwe maan zegt niets over de kleur van de maan en alles over de kalender: het is de plek waar een dertiende volle maan in een jaar van twaalf maanden wordt weggestopt.

Waar de naam vandaan komt: een almanak en een misverstand

De uitdrukking “once in a blue moon” bestaat in het Engels al eeuwen en betekende simpelweg “vrijwel nooit”, zoals wij zeggen dat iets met sint-juttemis gebeurt. Waar het woord precies vandaan komt is onzeker; een van de theorieën wijst op het Middelengelse “belewe”, dat zoveel betekent als “verraden”: een verraderlijke, extra maan die de kalender in de war schopte.

De seizoensdefinitie komt uit de Maine Farmers’ Almanac. Vanaf 1937 gebruikte die almanak de term voor de derde volle maan in een seizoen met vier, waarschijnlijk bedacht door redacteur H.P. Trefethen. Oudere voorbeelden van die rekenregel zijn niet gevonden, dus zo eeuwenoud als hij klinkt is de “traditionele” definitie ook weer niet.

Dan de vergissing. In maart 1946 schreef de amateurastronoom James Hugh Pruett een artikel voor het tijdschrift Sky & Telescope waarin hij de regel van de almanak wilde uitleggen. Hij begreep de nogal omslachtige rekenwijze niet helemaal en vatte hem samen als: de tweede volle maan in één maand. Dat was fout, maar het was wel simpel. In 1980 nam het radioprogramma StarDate de versie van Pruett over, in 1986 belandde ze in het spel Trivial Pursuit, en daarmee was de kalenderblauwe maan geboren. Pas in 1999 zocht astronoom Donald Olson de oorspronkelijke almanakken op en publiceerde hij, opnieuw in Sky & Telescope, hoe het misverstand was ontstaan. Tegen die tijd kende de hele wereld alleen nog de foute definitie.

Het eerlijke antwoord op de vraag welke definitie “de echte” is: allebei, en geen van beide. De seizoensregel is de oudere, de kalenderregel de gangbare. Sterrenkundigen gebruiken de term zelf niet. Een volle maan is een volle maan; de naam is folklore.

Wordt de maan ooit echt blauw?

Ja, al heeft dat niets met de kalender te maken. Op 26 en 27 augustus 1883 explodeerde de vulkaan Krakatau in de Straat Soenda, tussen Java en Sumatra. De uitbarsting blies as en zwaveldioxide tot tientallen kilometers hoog, tot in de stratosfeer, waar het maandenlang bleef hangen en zich over de hele aarde verspreidde. Die aswolk werkte als een kleurfilter. Deeltjes van ongeveer één micrometer groot verstrooien rood licht, maar laten blauw licht door. Wie in de winter van 1883 op 1884 naar de maan keek, zag hem blauwachtig, en soms zelfs groen. Een verslag van de Royal Society uit die tijd beschrijft een maansikkel die “een prachtig smaragdgroen” kleurde. Ook de zon kleurde vreemd, zonsondergangen werden vuurrood en de wereld koelde het jaar erna ongeveer een halve graad af.

Hetzelfde effect is later gezien na andere grote uitbarstingen en na enorme bosbranden, wanneer rook met precies de goede deeltjesgrootte de hoge lucht in gaat. Het is zeldzaam omdat de deeltjes allemaal ongeveer even groot moeten zijn; gewone rook of stof bevat deeltjes van allerlei formaten en kleurt de maan juist oranje of rood.

De regel is dus simpel: een blauwe maan in de kalender is nooit blauw, en een echt blauwe maan staat nooit in de kalender.

Hoe vaak komt een blauwe maan voor?

Omdat een jaar ongeveer elf dagen langer is dan twaalf maancycli, vallen er in negentien jaar zeven extra volle manen. Een blauwe maan komt dus gemiddeld eens per 2,7 jaar voor. Voor de kalenderdefinitie geldt ongeveer hetzelfde ritme: gemiddeld eens in de 32 maanden. Heel af en toe vallen er twee in één jaar, zoals in 2018, met een kalenderblauwe maan in januari en opnieuw in maart. Dat gebeurt pas weer in 2037.

Voor wie vooruit wil kijken, de eerstvolgende blauwe manen rond 2027:

• 31 mei 2026: kalenderblauwe maan, de tweede volle maan van mei 2026. Dit is dus de laatste blauwe maan vóór 2027.
• 20 mei 2027: seizoensblauwe maan, de Bloemenmaan.
• 31 december 2028: kalenderblauwe maan, die bovendien samenvalt met een totale maansverduistering. Een blauwe maan die rood kleurt, op oudejaarsavond.
• 24 augustus 2029: de volgende seizoensblauwe maan.

Wie de verschillende namen en soorten volle manen op een rij wil zien, van supermaan tot bloedmaan, vindt ze in het artikel over de soorten volle maan.

De blauwe maan van 2027 in de praktijk

Wat moet je nu met die blauwe maan van 20 mei 2027? Eerlijk gezegd: niet veel anders dan met elke andere volle maan. Hij is niet groter, niet helderder en niet blauwer. De aardigheid zit in het verhaal, en in de rest van de maand eromheen.

Mei 2027 is namelijk een mooie maand voor wie graag omhoog kijkt. De maand begint met de Eta Aquariden, een meteorenzwerm die piekt op donderdag 6 mei bij een maan die precies die dag nieuw is (om 12:59, toevallig exact hetzelfde tijdstip als de volle maan twee weken later). Op vrijdag 7 mei staan Venus en Saturnus vlak bij elkaar aan de ochtendhemel. Alles op datum vind je in de kosmische kalender 2027.

Voor de blauwe maan zelf geldt de gewone vollemaanregel: de avond van 20 mei en de avond ervoor zijn allebei goed. Omdat de maan om 12:59 exact vol wordt, is hij op de avond van woensdag 19 mei nog nét niet vol en op de avond van donderdag 20 mei nét voorbij vol, en dat verschil zie je met het blote oog niet. Hij komt laat op, na tienen, en blijft laag in het zuiden, zoals elke volle maan in mei. Zoek een plek met vrij zicht naar het zuidoosten en je ziet hem tussen de bomen omhoog komen.

Wil je weten hoe elke maand van 2027 zich verdeelt over de maancyclus, en waarom een jaar soms dertien manen telt? Lees dan verder in hoe lang een maancyclus duurt. En wie vooral benieuwd is naar de volle maan die wél iets bijzonders laat zien, komt uit bij de supermaan van 22 januari 2027: niet blauw, wel de grootste en helderste van het jaar.