Sterren kijken in 2027: dit zijn de beste nachten.

Wie de sterrenhemel wil zien, kijkt eerst naar de maan. Niet omdat hij zo mooi is, al is hij dat, maar omdat hij de grootste stoorzender aan de nachthemel is. Een volle maan zet de hele hemel in een grijze gloed en veegt de melkweg, de zwakke sterren en het grootste deel van de vallende sterren weg. De beste nachten om sterren te kijken zijn daarom de nachten waarin de maan er niet is: rond nieuwe maan.

Dit artikel zet op een rij hoe dat zit, welke nachten van 2027 het donkerst zijn, welke meteorenzwermen geluk of pech hebben met de maanstand, wat de planeten doen en hoe je een nacht buiten praktisch aanpakt. Halverwege staat een top-10 van de beste nachten van 2027.

De maan is de grootste lichtvervuiler

Sterrenkijkers meten de donkerte van een plek op de Bortle-schaal, een negendelige schaal die de Amerikaanse amateurastronoom John Bortle in 2001 publiceerde in het tijdschrift Sky & Telescope. Klasse 1 is een woestijn zonder één lamp in de wijde omtrek, klasse 9 is het centrum van een grote stad. De melkweg is tot ongeveer klasse 5 goed te zien; vanaf klasse 6 alleen nog recht boven je hoofd, en vanaf klasse 7 is hij weg.

Een volle maan doet met elke plek ongeveer hetzelfde als een voorstad: hij tilt de hemel een paar klassen omhoog. Het licht van de maan is zwak vergeleken met de zon, ongeveer 400.000 keer zwakker, maar het wordt in de dampkring verstrooid en komt uit alle richtingen terug. Het resultaat is een hemel waarin je de heldere sterren en de planeten nog prima ziet, maar waarin alles wat subtiel is verdwijnt: de melkweg, de sterrenhopen, de zwakke meteoren die het grootste deel van een zwerm uitmaken.

De maanfase bepaalt dus hoeveel je ziet, en het tijdstip bepaalt hoe lang je er last van hebt. Een volle maan staat de hele nacht aan de hemel. Een maan een paar dagen na nieuwe maan is een dunne sikkel die kort na de zon ondergaat en de rest van de nacht vrijlaat. Een afnemende maan, in de week vóór nieuwe maan, komt pas tegen de ochtend op en laat de avond en het eerste deel van de nacht donker. Wie een nacht plant, kijkt dus niet alleen naar de fase maar ook naar de opkomst- en ondergangstijd.

De dertien nieuwe manen van 2027

2027 telt dertien nieuwe manen, één meer dan gewoonlijk, omdat augustus er twee heeft. Dit zijn de donkerste momenten van het jaar; de twee tot drie nachten ervoor en erna zijn vrijwel net zo goed.

• Donderdag 7 januari, 21:25
• Zaterdag 6 februari, 16:56 (met een ringvormige zonsverduistering die in Nederland niet te zien is)
• Maandag 8 maart, 10:30
• Woensdag 7 april, 01:51
• Donderdag 6 mei, 12:59
• Vrijdag 4 juni, 21:40
• Zondag 4 juli, 05:02
• Maandag 2 augustus, 12:05 (met een totale zonsverduistering, in Nederland gedeeltelijk)
• Dinsdag 31 augustus, 19:41: de zwarte maan, de tweede nieuwe maan in één kalendermaand
• Donderdag 30 september, 04:36
• Vrijdag 29 oktober, 15:37
• Zondag 28 november, 04:24
• Maandag 27 december, 21:12

Alle data met sterrenbeeld en toelichting staan in de nieuwemaankalender 2027. De zwarte maan van 31 augustus heeft een eigen artikel, want dat is de belangrijkste nacht van het jaar voor wie de melkweg wil zien.

Meteorenzwermen 2027: wie heeft geluk met de maan

Een meteorenzwerm is niets anders dan de aarde die door het stofspoor van een komeet vliegt. De piek valt elk jaar op ongeveer dezelfde datum; de maan bepaalt of je er iets van ziet. De getallen hieronder zijn de zogeheten ZHR, het theoretische aantal per uur onder een perfect donkere hemel met de radiant recht boven je hoofd. In de praktijk, in Nederland, zie je een fractie daarvan. Het jaar 2027 per zwerm:

• Quadrantiden, zondag 3 januari. ZHR 110, maan 14 procent verlicht. Goed. De piek is kort, een paar uur, en de radiant staat pas in de tweede helft van de nacht hoog. Kleed je warm aan.
• Lyriden, donderdag 22 april. ZHR 18, maan 96 procent. Slecht.
• Eta Aquariden, donderdag 6 mei. ZHR 50, maan 0 procent: het is die dag nieuwe maan. Uitstekend, met één kanttekening: de radiant komt vanuit Nederland pas laat in de nacht boven de horizon, dus je kijkt in het laatste uur vóór de ochtendschemering laag naar het oosten en ziet een handvol, maar wel lange, snelle strepen.
• Delta Aquariden, woensdag 28 juli. ZHR 25, maan 33 procent. Matig.
• Alfa Capricorniden, vrijdag 30 juli. ZHR 5, maan 13 procent. Weinig meteoren, maar het zijn vaak trage, heldere vuurbollen, en de nacht is warm.
• Perseïden, vrijdag 13 augustus, piek rond 00:34. ZHR 100, maan 84 procent. Slecht. De populairste zwerm van het jaar valt in 2027 vier dagen vóór volle maan; de heldere vuurbollen zie je nog wel, de rest verdwijnt in het maanlicht.
• Draconiden, zaterdag 9 oktober. ZHR 10, maan 63 procent. Slecht.
• Orioniden, donderdag 21 oktober. ZHR 20, maan 62 procent. Slecht.
• Leoniden, woensdag 17 november. ZHR 15, maan 83 procent. Slecht.
• Geminiden, dinsdag 14 december. ZHR 150, maan 99 procent. Slecht: de rijkste zwerm van het jaar valt in 2027 samen met de volle maan van 13 december. Alleen de allerhelderste exemplaren komen erdoor.
• Ursiden, woensdag 22 december. ZHR 10, maan 25 procent. Goed, en het is de langste nacht van het jaar: de winter begint die ochtend om 03:42.

De eerlijke samenvatting: 2027 is een matig meteorenjaar voor de grote namen en een goed jaar voor de kleine. Wie in augustus per se vallende sterren wil zien, wacht niet op de piek maar gaat een week of twee later, rond de zwarte maan van 31 augustus, wanneer de Perseïden nog wat nadruppelen en de hemel wel donker is.

Planeten en de melkweg

Planeten trekken zich weinig aan van de maan: ze zijn helder genoeg om er dwars doorheen te schijnen. Voor hen telt vooral de oppositie, het moment waarop de aarde precies tussen zon en planeet staat. De planeet staat dan de hele nacht aan de hemel, is het dichtst bij en het helderst.

Jupiter staat in 2027 in oppositie in de nacht van 10 op 11 februari. De maan is dan een dunne sikkel die vroeg ondergaat, dus dat is een uitstekende nacht: Jupiter is het helderste punt aan de hemel en door een verrekijker zie je zijn vier grote manen als kleine sterretjes op een rij. Eind augustus verdwijnt Jupiter juist achter de zon en is hij een paar weken helemaal niet te zien.

Saturnus komt op 18 oktober in oppositie, drie dagen na de Jagersmaan; een kleine telescoop laat de ringen zien, ook bij maanlicht. Neptunus (28 september) en Uranus (30 november) staan in het najaar in oppositie en zijn met een verrekijker en een goede kaart te vinden, niet met het blote oog.

Venus is in januari ochtendster: op 3 januari staat hij het verst van de zon, in het zuidoosten vóór zonsopgang. Op 7 mei staat Venus in de ochtendschemering vlak bij Saturnus, op 11 oktober bij Mercurius en op 25 november bij Mars: drie keer twee planeten in één verrekijkerbeeld.

En dan de melkweg. Het heldere centrum, in het sterrenbeeld Boogschutter, staat vanuit Nederland altijd laag in het zuiden en is alleen ’s zomers in het donkerste deel van de nacht te zien. Van eind juli tot begin oktober loopt de melkweg ’s avonds als een lichtende band van zuid naar noordoost over de hemel; vanaf een donkere plek en zonder maan is dat een gezicht dat je niet vergeet. Alle planeetgebeurtenissen van het jaar staan in de kosmische kalender 2027.

De sterrenhemel is er elke nacht. Wat verschilt, is hoeveel je ervan ziet, en dat bepalen twee dingen: hoe ver je van de stad bent en waar de maan staat.

De top-10 van 2027

Gerangschikt op wat je kunt verwachten, met de maanstand erbij:

1. Dinsdag 31 augustus, zwarte maan. Nieuwe maan om 19:41, de melkweg hoog in het zuiden, nachten die nog zacht zijn en tegen de ochtend Saturnus in het zuiden. De beste nacht van het jaar. De avonden van 30 augustus en 1 september zijn net zo goed.
2. Nacht van 6 op 7 mei, Eta Aquariden bij nieuwe maan. Volledig donker, een zwerm van snelle meteoren laag in het oosten in het laatste uur vóór de schemering, en op de ochtend van 7 mei Venus naast Saturnus in het licht van de dageraad.
3. Zondag 3 januari, Quadrantiden. Een maan van 14 procent die pas tegen de ochtend opkomt, een korte maar rijke piek en Venus als ochtendster. De koudste nacht op deze lijst, en misschien de mooiste.
4. Woensdag 22 december, Ursiden in de langste nacht. Maan 25 procent, en die komt pas diep in de nacht op. Weinig meteoren, maar een winterhemel met Orion, de Stier en de Tweelingen op hun best.
5. Nacht van 10 op 11 februari, Jupiter in oppositie. Een jonge maansikkel die vroeg ondergaat, Jupiter de hele nacht op zijn helderst en de wintersterrenbeelden ernaast.
6. Woensdag 7 april, nieuwe maan. Milde lentenacht, de Leeuw hoog in het zuiden en de eerste zomersterren die tegen de ochtend opkomen.
7. Donderdag 30 september, nieuwe maan. De laatste kans op de melkweg in de vroege avond, Neptunus twee dagen na oppositie voor wie een verrekijker en een kaart heeft, en nachten die weer lang genoeg zijn.
8. Zondag 28 november, nieuwe maan. Uranus twee dagen vóór zijn oppositie, Orion vroeg op en de eerste echte koude nachten met droge, heldere lucht.
9. Vrijdag 4 juni, nieuwe maan. Eerlijk is eerlijk: in juni wordt het in Nederland nooit helemaal donker. Maar dit is het seizoen van de lichtende nachtwolken, die rond middernacht laag in het noorden kunnen oplichten. Een ander soort nacht.
10. Maandag 18 oktober, Saturnus in oppositie. De maan is drie dagen na vol en fel, en toch staat dit in de lijst: Saturnus is helder genoeg, en de ringen door een telescoop zijn het waard.

Zo plan je een nacht buiten

Zoek het donker op. Nederland is een van de meest verlichte landen ter wereld, maar er zijn plekken. De Boschplaat op Terschelling werd in 2015 het eerste Dark Sky Park van Nederland, het Lauwersmeer volgde in 2016 en is ook ’s nachts vrij toegankelijk over de paden. De andere Waddeneilanden, de kop van Drenthe en delen van de Veluwe zijn een stuk beter dan de Randstad. Een lichtvervuilingskaart op internet laat in één oogopslag zien waar het in jouw buurt het donkerst is. Let op dat de meeste natuurgebieden na zonsondergang gesloten zijn; een dijk, een strand of een uiterwaard is vaak de praktische keuze.

Kies je richting. De melkweg en de meeste planeten staan in het zuiden; zoek dus een plek waar die horizon vrij is en waar de dichtstbijzijnde stad achter je ligt.

Laat je ogen wennen. Reken op een halfuur voordat je staafjes op volle gevoeligheid zijn. Gebruik een rood lampje en kijk niet op je telefoon; één wit scherm zet de klok terug naar nul.

Gebruik een app, maar met rood scherm. Een planetariumapp op je telefoon laat zien wat er aan de hemel staat als je hem omhoog houdt; vrijwel alle apps hebben een nachtstand. Ook handig: een app die meteorenzwermen en planeetopkomsten in jouw tijdzone meldt.

Neem het juiste gereedschap. Voor meteoren en de melkweg: niets, alleen je ogen en een ligstoel. Voor de manen van Jupiter, de maan zelf en sterrenhopen: een gewone verrekijker. Voor de ringen van Saturnus: een telescoop, en die hoeft niet groot te zijn.

Kleed je aan voor twee uur stilzitten. Buiten liggen is veel kouder dan buiten lopen. Laagjes, een muts, een matje en een thermoskan.

Kijk naar het weer, niet naar de kalender. Een heldere nacht drie dagen na nieuwe maan is beter dan een bewolkte op de dag zelf. Een goede nacht heeft weinig wind, droge lucht en geen hoge sluierbewolking.

Wil je de maan zelf vastleggen in de nachten dat hij er wel is? Dat kan verrassend goed met een telefoon; maan fotograferen met je telefoon legt uit hoe.

2027 in je agenda

De rode draad is simpel: kijk naar de nieuwemaankalender, zet de nachten van 31 augustus, 6 mei en 3 januari vast, en plan de rest rond het weer. Alle opposities, conjuncties en zwermen van 2027 staan per maand in de kosmische kalender, en de zwarte maan van 31 augustus verdient het om een dag vrij voor te nemen. Wie de maan liever wel aan de hemel heeft, vindt de andere helft van het jaar in de vollemaankalender 2027.