Feestdagen die de maan bepaalt in 2027: van Pasen tot Diwali.

Kerst valt altijd op 25 december, Koningsdag altijd op 27 april. Maar vraag iemand wanneer het Pasen is, of wanneer de Ramadan begint, en het antwoord is een blik op de kalender. Dat komt door de maan. Een flink deel van de feestdagen die in Nederland worden gevierd, van de paasdagen op school tot het Suikerfeest bij de buren en Diwali in de Bijlmer, wordt niet door de zon bepaald maar door een nieuwe of volle maan.

Dit artikel zet de maangebonden feestdagen van 2027 op een rij: wanneer ze vallen, welke maanfase of maanmaand de datum bepaalt, en waarom ze elk jaar verschuiven. De maandata komen uit de vollemaankalender 2027; de feestdata zijn gecontroleerd bij de kalenderorganisaties van de betreffende gemeenschappen. Hoe die maankalenders historisch zijn ontstaan, lees je in maankalenders door de geschiedenis.

Waarom feestdagen aan de maan hangen

Onze burgerlijke kalender volgt de zon: een jaar van 365 dagen, om de vier jaar een schrikkeldag, en maanden die al eeuwen niets meer met de maan te maken hebben. Maar de kalenders waaruit de grote religieuze feesten komen, zijn ouder en volgen de maan. Een maanmaand loopt van nieuwe maan tot nieuwe maan en duurt gemiddeld 29,53 dagen; twaalf van die maanden zijn 354 dagen, elf minder dan het zonnejaar.

Daar zijn twee oplossingen voor, en die verklaren precies hoe feestdagen bewegen. Lunisolaire kalenders, zoals de Joodse en de Chinese, voegen om de twee of drie jaar een dertiende maand in, zodat de feesten in hun seizoen blijven maar binnen dat seizoen een paar weken heen en weer schuiven. De islamitische kalender doet dat niet: die is zuiver lunair, en daardoor komen de islamitische feesten elk jaar ongeveer elf dagen eerder en maken ze in ruim 33 jaar een hele rondgang door de seizoenen. Pasen is een derde geval: een christelijk feest in een zonnekalender dat nog altijd wordt uitgerekend met de volle maan van de lente.

Pasen 2027 en alles wat eraan vastzit

Pasen is het enige maanfeest in de Nederlandse wet, en het bepaalt in één klap een half jaar aan vrije dagen. De regel dateert in de kern uit de vierde eeuw: Pasen valt op de eerste zondag na de eerste volle maan op of na 21 maart. De kerk rekent daarbij met een tabelmaan en niet met de sterrenkundige, maar in 2027 maakt dat geen verschil.

De astronomische lente begint op zaterdag 20 maart 2027 om 21:24. De eerste volle maan daarna is de Wormmaan van maandag 22 maart, exact vol om 11:44, en daarom draagt die maan de bijnaam paasmaan. De eerste zondag na 22 maart is 28 maart, en dat is Eerste Paasdag. Een vroege Pasen dus: alleen 22 tot 27 maart zijn nog vroeger mogelijk.

Vanaf die ene datum rolt de rest van de kalender vanzelf uit:

• Carnaval: zondag 7 tot dinsdag 9 februari, met Aswoensdag op 10 februari (46 dagen voor Pasen).
• Goede Vrijdag: vrijdag 26 maart.
• Eerste en Tweede Paasdag: zondag 28 en maandag 29 maart.
• Hemelvaartsdag: donderdag 6 mei, 39 dagen na Pasen.
• Eerste en Tweede Pinksterdag: zondag 16 en maandag 17 mei, 49 dagen na Pasen.

Een leuk bijeffect van die vroege Pasen: carnaval valt in 2027 in hetzelfde weekend als Chinees Nieuwjaar. Twee maanfeesten, uit twee kalenders, op dezelfde dagen.

Ramadan, Suikerfeest en Offerfeest

De islamitische kalender is de enige grote kalender die volledig op de maan draait, zonder correctie naar de zon. Elke maand begint wanneer de nieuwe maansikkel na zonsondergang voor het eerst wordt gezien, meestal een tot twee dagen na het astronomische moment van nieuwe maan. Daardoor zijn de data tot op het laatst een verwachting, en kunnen ze per land een dag verschillen.

Voor 2027 ziet het er zo uit. De nieuwe maan van zaterdag 6 februari valt om 16:56 Nederlandse tijd; de sikkel wordt de avond erna verwacht, en de Ramadan begint daarmee op maandag 8 februari. De vastenmaand loopt tot maandag 8 maart, de dag waarop om 10:30 de volgende nieuwe maan valt. Het Suikerfeest, Eid al-Fitr, volgt op dinsdag 9 of woensdag 10 maart, afhankelijk van de eerste sikkel van de maand Sjawwal. Het Offerfeest, Eid al-Adha, valt op de tiende dag van de laatste maanmaand en wordt rond zondag 16 mei verwacht, tien dagen na de nieuwe maan van 6 mei.

Wie de Ramadan van eerdere jaren naast deze data legt, ziet het schuiven: in 2026 begon de vastenmaand op 18 februari, in 2027 op 8 februari, en elk volgend jaar weer ruim anderhalve week eerder. Voor moslims in Nederland betekent 2027 korte winterdagen: vasten van rond zeven uur ’s ochtends tot zes uur ’s avonds, in plaats van de achttien uur die een zomerramadan vraagt.

Wie de nieuwe manen van 2027 kent, kan het jaar lezen: Chinees Nieuwjaar, de Ramadan, Rosj Hasjana en Diwali beginnen allemaal in de dagen rond zo’n donkere maan.

Chinees Nieuwjaar en het Midherfstfestival

De Chinese kalender is lunisolair: de maanden beginnen bij nieuwe maan, en om de paar jaar houdt een schrikkelmaand het jaar in de pas met de zon. Chinees Nieuwjaar valt op de nieuwe maan die het dichtst bij het begin van de Chinese lente ligt, in de praktijk meestal de tweede nieuwe maan na de winterzonnewende, en dus altijd ergens tussen 21 januari en 20 februari.

In 2027 is dat zaterdag 6 februari. Dat is dezelfde nieuwe maan die twee dagen later de Ramadan inluidt: om 16:56 Nederlandse tijd, wat in Peking net voor middernacht is. Het nieuwe jaar is dat van de Geit, in het Nederlands ook vaak Schaap genoemd, en preciezer de Vuurgeit. De viering duurt vijftien dagen en eindigt bij de eerstvolgende volle maan met het Lantaarnfestival, in 2027 op 21 februari.

Aan de andere kant van het jaar staat het Midherfstfestival, het feest van de maankoeken en de lampionnen. Het valt op de vijftiende dag van de achtste maanmaand, in principe de nacht van de volle maan. In 2027 is dat woensdag 15 september. De maan is die avond vrijwel rond en wordt exact vol op donderdag 16 september om 01:04 Nederlandse tijd, wat in China al de vroege ochtend is. Toevallig is die volle maan ook bij ons een bijzondere: het is de Oogstmaan van 2027, de volle maan het dichtst bij de herfstequinox. Twee culturen, dezelfde maan boven de akkers.

Rosj Hasjana en Pesach

De Joodse kalender is eveneens lunisolair, met een schrikkelmaand in zeven van elke negentien jaar, en wordt al sinds de vierde eeuw berekend in plaats van waargenomen. De data staan daardoor lang van tevoren vast, en Joodse feestdagen beginnen altijd de avond ervoor, bij zonsondergang.

Rosj Hasjana, het Joodse nieuwjaar, valt op de eerste dag van de maand Tisjrie en begint in 2027 bij zonsondergang op vrijdag 1 oktober; het duurt tot de avond van zondag 3 oktober. De nieuwe maan van donderdag 30 september om 04:36 ligt daar anderhalve dag voor, precies zoals het hoort bij een feest dat de nieuwe maansikkel viert. Jom Kipoer volgt tien dagen later, op 11 oktober, en Soekot begint op de avond van 15 oktober, bij de volle Jagersmaan.

Pesach is het spiegelbeeld: geen nieuwe maan maar een volle. Het feest valt op de vijftiende dag van de maand Nisan, de eerste lentemaand, en begint in 2027 bij zonsondergang op woensdag 21 april; het duurt tot de avond van donderdag 29 april. De Roze maan van 21 april is exact vol om 00:27, zodat de seideravond samenvalt met de nacht van de volle maan. Wie het christelijke Pasen ernaast legt, ziet meteen de familieband: Pasen is gekoppeld aan diezelfde lentevollemaan, maar door de kerkelijke rekenregel valt het in 2027 een maancyclus eerder, op 28 maart.

Vesak en Diwali

Vesak, het boeddhistische feest van de geboorte, verlichting en dood van de Boeddha, wordt gevierd bij de volle maan van de maand Vesakha, meestal in mei. In 2027 is dat donderdag 20 mei, de dag van de Bloemenmaan, die om 12:59 Nederlandse tijd exact vol is. Het is toevallig ook een bijzondere maan: de derde van vier volle manen in de lente van 2027, en daarmee een seizoensblauwe maan. Landen als Sri Lanka, Maleisië en Indonesië houden er een nationale feestdag aan over; in Nederland vieren boeddhistische gemeenschappen het in tempels en op de dichtstbijzijnde zondag.

Diwali, het hindoeïstische lichtfeest, hangt juist aan de donkerste nacht. Het hoogtepunt, de Lakshmi-puja, valt op de nieuwe maan van de maand Kartika, ergens tussen half oktober en half november. In 2027 is dat vrijdag 29 oktober: de nieuwe maan van oktober valt die dag om 15:37 Nederlandse tijd. De lampjes van Diwali branden dus letterlijk in de nacht zonder maan. Voor de Hindoestaanse gemeenschap in Den Haag en Amsterdam is het de grootste feestdag van het jaar, en de vijf feestdagen eromheen lopen van 27 tot 31 oktober.

De maanfeesten van 2027 op een rij

Alles bij elkaar, chronologisch, met de maanfase die de datum bepaalt:

1. Zaterdag 6 februari: Chinees Nieuwjaar, jaar van de Geit (nieuwe maan van 6 februari).
2. Zondag 7 tot dinsdag 9 februari: carnaval, afgeleid van Pasen.
3. Maandag 8 februari tot maandag 8 maart: Ramadan (eerste sikkel na de nieuwe maan van 6 februari).
4. Dinsdag 9 of woensdag 10 maart: Suikerfeest (eerste sikkel na de nieuwe maan van 8 maart).
5. Vrijdag 26 tot maandag 29 maart: Goede Vrijdag en Pasen (eerste zondag na de volle maan van 22 maart).
6. Woensdag 21 april, ’s avonds, tot 29 april: Pesach (volle maan van 21 april).
7. Donderdag 6 mei: Hemelvaartsdag, 39 dagen na Pasen.
8. Zondag 16 en maandag 17 mei: Pinksteren, 49 dagen na Pasen.
9. Rond zondag 16 mei: Offerfeest (tiende dag na de nieuwe maan van 6 mei).
10. Donderdag 20 mei: Vesak (volle maan van 20 mei).
11. Woensdag 15 september: Midherfstfestival (volle maan van 16 september, 01:04).
12. Vrijdag 1 oktober, ’s avonds, tot 3 oktober: Rosj Hasjana (nieuwe maan van 30 september).
13. Vrijdag 29 oktober: Diwali (nieuwe maan van 29 oktober).

Zes van deze feesten beginnen bij een nieuwe maan, vier bij een volle, en de rest is rekenwerk vanaf Pasen. Wil je zelf zien welke maan achter een datum zit, dan staan alle dertien nieuwe manen van 2027 en alle twaalf volle manen met exacte tijden in de vollemaankalender 2027. Wie ze kent, hoeft nooit meer op te zoeken wanneer het Pasen is.