Supermaan, blauwe maan, bloedmaan: alle soorten manen uitgelegd.

Supermaan, bloedmaan, blauwe maan, zwarte maan, oogstmaan: er zijn meer maannamen in omloop dan er volle manen in een jaar passen. Op sociale media buitelen ze over elkaar heen, en elke keer lijkt het alsof er iets uitzonderlijks aan de hemel staat. Maar de meeste namen slaan helemaal niet op iets aan de maan zelf. Ze beschrijven een afstand, een moment in de kalender, of een schaduw.

Deze gids zet elke soort op een rij: wat de naam echt betekent, waar het misverstand zit, en wanneer je het in 2027 ziet (of juist niet). Wil je eerst weten hoe de maancyclus zelf werkt, lees dan wat is een volle maan.

Supermaan

Een supermaan is een volle maan die samenvalt met het punt waarop de maan het dichtst bij de aarde staat, waardoor hij groter en helderder oogt dan gewoonlijk.

De baan van de maan is geen perfecte cirkel maar een ellips. Op zijn dichtstbijzijnde punt staat de maan ongeveer 357.000 kilometer weg, op zijn verste punt bijna 406.000. Valt de volle maan samen met dat dichtstbijzijnde punt, dan lijkt hij zo’n zeven procent groter en vijftien procent helderder dan een gemiddelde volle maan. Astronomen noemen dat wat nuchterder een perigeum-syzygie; het woord supermaan bedacht astroloog Richard Nolle pas in 1979, en het is via het nieuws blijven hangen.

Dat verschil zie je met het blote oog nauwelijks, tenzij je twee foto’s van dezelfde plek naast elkaar legt. Laag boven de horizon, waar je hersenen de maan sowieso al groter inschatten, kan een supermaan wel indrukwekkend overkomen. Wil je hem fotograferen, kies dan het moment vlak na maansopkomst, met een gebouw, boom of duin in beeld: dan heb je iets om de grootte tegen af te zetten.

In 2027 is er precies één supermaan: de Wolvenmaan van 22 januari, op 357.635 kilometer. Dat is meteen de dichtstbijzijnde en helderste volle maan van het hele jaar. Alles over dat moment lees je op de supermaan-pagina.

Micromaan

Een micromaan is het spiegelbeeld van de supermaan: een volle maan die samenvalt met het verste punt van de baan, waardoor hij juist kleiner en fletser is.

Op dat verste punt, bijna 406.000 kilometer, oogt de volle maan ongeveer veertien procent kleiner en tot dertig procent minder helder dan een supermaan. De naam is jonger en minder ingeburgerd, waarschijnlijk omdat een maan die iets kleiner is nu eenmaal minder tot de verbeelding spreekt dan een die iets groter is. In je eentje aan de hemel valt een micromaan trouwens niet op; je merkt het verschil alleen als je een foto van de micromaan naast een van de supermaan van datzelfde jaar legt.

De kleinste volle maan van 2027 valt ongeveer een half jaar na de supermaan, in de zomermaanden. Dat komt goed uit, want in de zomer blijft de volle maan sowieso laag boven de horizon hangen en oogt hij van nature bescheiden.

Blauwe maan

Een blauwe maan is een extra volle maan die niet in het gewone ritme van één per maand past, en de naam heeft niets met de kleur blauw te maken.

Er zijn twee definities in omloop. De bekendste, de kalenderblauwe maan, is de tweede volle maan binnen één kalendermaand. Omdat de maancyclus gemiddeld 29,5 dagen duurt en de meeste maanden net iets langer zijn, gebeurt dat af en toe: begint een maand met een volle maan, dan valt er soms aan het eind nog een tweede. Gemiddeld eens in de twee à drie jaar is het zover, vandaar de uitdrukking “once in a blue moon” voor iets wat zelden voorkomt. De oudere, oorspronkelijke definitie komt uit de seizoenskalender en is technischer: de derde volle maan in een seizoen dat er vier telt in plaats van de gebruikelijke drie. Die betekenis is de oudste, maar de kalenderversie werd populairder door een verkeerd overgenomen uitleg in een tijdschriftartikel uit 1946 en is sindsdien blijven hangen.

Blauw wordt de maan dus niet. Heel af en toe kan hij wél blauwig kleuren, na een zware bosbrand of vulkaanuitbarsting, wanneer fijne asdeeltjes in de lucht precies het rode licht wegfilteren. Maar dat is een zeldzaam optisch toeval en staat volledig los van de naam.

In 2027 komt geen van beide vormen voor. Elke maand van 2027 heeft precies één volle maan, netjes twaalf in totaal, dus een tweede volle maan in dezelfde maand is er nergens. Wie op een blauwe maan hoopt, moet een ander jaar afwachten.

Zwarte maan

Een zwarte maan is de tegenhanger van de blauwe maan: de tweede nieuwe maan binnen één kalendermaand.

Net zoals een maand af en toe twee volle manen kan bevatten, kan hij ook twee nieuwe manen tellen. Bij een nieuwe maan staat de maan tussen de aarde en de zon, met de onverlichte kant naar ons toe, dus een zwarte maan is per definitie niets om naar te kijken. Net als bij de blauwe maan bestaat er ook een seizoensvariant, de derde nieuwe maan in een seizoen dat er vier telt, maar de kalenderversie wordt het vaakst bedoeld. Toch is een zwarte maan een fijn moment voor wie van de hemel houdt: een tweede maanloze avond in dezelfde maand betekent een extra donkere nacht, ideaal om sterren of de Melkweg te zien.

In 2027 is er wél een zwarte maan, en wel op 31 augustus. Augustus opent met een nieuwe maan op 2 augustus en sluit af met een tweede op 31 augustus. Die tweede is de zwarte maan van het jaar.

Bijna alle “bijzondere” maannamen gaan niet over hoe de maan eruitziet, maar over timing en afstand. Een blauwe maan is een kwestie van de kalender, een supermaan van de baan, en een bloedmaan van een schaduw.

Bloedmaan

Een bloedmaan is een totale maansverduistering, waarbij de maan volledig in de kernschaduw van de aarde schuift en daarbij koperrood kleurt.

Tijdens zo’n verduistering staat de aarde precies tussen de zon en de maan. De maan verdwijnt dan niet in het zwart, zoals je zou verwachten, maar krijgt een diepe roodkoperen gloed. Dat komt doordat het zonlicht dat langs de rand van de aarde scheert door onze dampkring wordt gebogen en gefilterd. De blauwe kleuren verstrooien weg in de lucht, het rode licht buigt door en valt op het maanoppervlak. Je ziet tijdens een bloedmaan in feite alle zonsopkomsten en zonsondergangen van de aarde tegelijk, geprojecteerd op de maan. Hoe rood en hoe donker precies verschilt per keer, afhankelijk van hoeveel stof en vulkaanas er op dat moment in de dampkring hangt.

Een bloedmaan is fijn nieuws voor wie wil kijken: anders dan bij een zonsverduistering heb je geen oogbescherming nodig, je kunt gerust met het blote oog naar de rode maan staren. De totale fase kan bovendien lang duren, soms ruim een uur, dus er is alle tijd om het rustig te bekijken.

In 2027 is er geen echte bloedmaan. Wel drie bijschaduw-maansverduisteringen, waarbij de maan alleen door de lichte buitenschaduw van de aarde scheert en hooguit een vage grauwsluier krijgt: op 21 februari (subtiel zichtbaar boven Nederland), 18 juli en 17 augustus (die laatste twee niet zichtbaar vanuit Nederland). Een echte, roodgekleurde bloedmaan boven Nederland laat langer op zich wachten: de eerstvolgende is op oudejaarsavond 2028, op 31 december. Alle verduisteringen van komend jaar vind je op de verduisteringen-pagina.

Oogstmaan en Jagersmaan

De oogstmaan is de volle maan die het dichtst bij het begin van de herfst valt, en de jagersmaan is de volle maan die daarop volgt.

Rond deze twee volle manen komt de maan een paar avonden achter elkaar ongewoon kort na zonsondergang op. Normaal schuift de opkomst elke avond zo’n vijftig minuten op, maar rond de herfst staat de maanbaan zo vlak ten opzichte van de horizon dat dat verschil terugloopt naar een half uur of minder. Vroeger gaf dat boeren avond na avond vroeg maanlicht om de oogst binnen te halen, en jagers licht om te jagen toen de voorraden voor de winter werden aangelegd. Vandaar de namen, allebei geërfd uit de landbouwkalender.

In 2027 begint de herfst rond 23 september. De volle maan die daar het dichtst bij ligt is de Oogstmaan van 16 september, in het teken Vissen. De Jagersmaan volgt op 15 oktober, in het teken Ram.

De traditionele maannamen

Wolvenmaan, Sneeuwmaan, Wormmaan: naast al die bijnamen heeft elke volle maan ook een vaste seizoensnaam, geërfd uit oude landbouw- en jachtkalenders.

Deze namen beschrijven wat er in die maand in de natuur gebeurde. De Wolvenmaan in januari verwijst naar wolven die in de koudste maand hongerig huilden, de Sneeuwmaan naar de zwaarste sneeuw in februari, de Wormmaan naar de wormen die in maart weer in de ontdooiende grond verschenen, de Aardbeienmaan naar de korte periode waarin in juni aardbeien werden geplukt. Ook de Beversmaan in november en de Koude maan in december vertellen zo’n klein jaargetijdenverhaal. Ze komen uit oude Europese en Noord-Amerikaanse tradities en werden populair via almanakken. Anders dan een supermaan of een bloedmaan zegt zo’n naam niets over hoe de maan er die nacht uitziet; het is puur een kalendernaam, elke maand een andere.

Elke volle maan van 2027 heeft er zo een, van de Wolvenmaan in januari tot de Koude maan in december. Je vindt ze allemaal, met datum, tijd en sterrenbeeld, in de vollemaankalender 2027.

De rode draad door al die namen: laat je niet gek maken door het woord “zeldzaam”. Een supermaan, een blauwe maan en een bloedmaan zijn elk op hun eigen manier bijzonder, maar geen van drieën is een ander soort maan. Het is steeds dezelfde maan, in een andere combinatie van afstand, kalender en schaduw. Wat 2027 je echt te bieden heeft, met de supermaan van 22 januari voorop, staat compleet in de vollemaankalender.