Meer geboortes en drukte op de SEH bij volle maan? De cijfers.

Vraag het op een kraamafdeling, op een spoedeisende hulp of in een politieauto: bij volle maan is het druk. Meer bevallingen, meer ongelukken, meer verwarde mensen, meer van alles. Het verhaal is zo wijdverbreid dat het bijna onbeleefd voelt om eraan te twijfelen, zeker als het komt van mensen die er elke nacht met hun neus bovenop staan.

Toch is dit een van de best onderzochte maanverhalen die er zijn. Ziekenhuizen registreren alles, geboorteregisters gaan tientallen jaren terug en de maanfase van elke dag is exact bekend. Dit artikel zet op een rij wat de grote datasets zeggen over geboortes en spoedeisende hulp, waarom de mythe het ondanks die cijfers zo goed doet, en waar er wél een klein, meetbaar maaneffect zit.

Een mythe in een witte jas

Wat dit verhaal onderscheidt van de meeste maanmythen, is wie het vertelt. Niet alleen buurvrouwen en horoscopen, maar verpleegkundigen, verloskundigen, huisartsen en agenten. Dat maakt indruk, en terecht: het zijn mensen met ervaring.

Hoe wijdverbreid het geloof onder professionals is, is zelfs gemeten. In een Amerikaanse enquête uit 1995 onder 325 volwassenen uit acht beroepsgroepen was 43 procent het eens met de stelling dat mensen bij volle maan raar of onrustig doen. Onder de ondervraagde professionals in de geestelijke gezondheidszorg was dat ongeveer 80 procent, onder ander zorgpersoneel ruim 60 procent. Een kleine peiling onder SEH-personeel uit 1987 vond hetzelfde beeld: een ruime meerderheid van de verpleegkundigen en artsen was overtuigd van het maaneffect. Wie het dichtst bij de patiënten staat, gelooft er het sterkst in. Dat is een opvallend gegeven, en het wordt verderop verklaard.

Geboortes: wat honderdduizenden geboorteaktes laten zien

Bevallingen zijn het ideale onderwerp om een maaneffect te testen. Elke geboorte wordt geregistreerd met datum en tijd, en een bevalling laat zich niet sturen door de verwachting van de moeder of de verloskundige. Als de maan trekt aan het vruchtwater, zoals de volksuitleg wil, moet dat in de cijfers te zien zijn.

Het is er niet. Een van de grootste studies verscheen in 2005 in het American Journal of Obstetrics and Gynecology. Arliss, Kaplan en Galvin analyseerden 564.039 geboortes uit de geboorteregisters van North Carolina, van 1997 tot en met 2001, verdeeld over 62 complete maancycli. Ze keken naar het aantal geboortes per maanfase, de manier van bevallen, bevallingen van vrouwen die al eerder kinderen hadden gekregen, en complicaties. Tussen de acht maanfasen zat geen enkel betekenisvol verschil. Hun conclusie in één zin: vijf jaar aan data laten geen voorspelbare invloed van de maan op bevallingen of complicaties zien.

Het staat niet alleen. Een landelijke analyse van tientallen miljoenen Amerikaanse geboortes door een astronoom van de Appalachian State University vond in 2001 hetzelfde: geen verband met de maanfase. Duitse onderzoekers keken naar 6.725 bevallingen in een ziekenhuis in Hannover tussen 2000 en 2006 en zagen evenmin een verband. Een Franse analyse uit 2021 vond bij volle maan een overschot van 0,4 procent, in een reusachtige dataset net aantoonbaar, maar zo klein dat de onderzoekers zelf concludeerden dat het geloof in een grote piek bij volle maan onjuist is. Op een verloskamer met tien bevallingen per dag is 0,4 procent één extra baby per 25 dagen.

Wat de cijfers wél laten schommelen, is heel aards: de dag van de week. Ingeleide bevallingen en geplande keizersneden worden op werkdagen gepland, waardoor er doordeweeks meer kinderen worden geboren dan in het weekend. De agenda van het ziekenhuis heeft meer invloed op de geboortedatum dan de maan ooit heeft gehad.

Spoedeisende hulp: 150.999 bezoeken en 49 volle manen

Voor de spoedeisende hulp geldt hetzelfde recept. Twee Amerikaanse SEH-artsen, Thompson en Adams, telden in een studie uit 1996 alle 150.999 bezoeken aan hun afdeling over vier jaar. In die periode vielen 49 volle manen. Ze vergeleken de vollemaansdagen met alle andere dagen op vier punten: het totaal aantal patiënten, het aantal ambulanceritten, het aantal ziekenhuisopnames en het aantal opnames op een bewaakte afdeling. Op geen van de vier was een verschil te vinden. De titel van hun artikel zegt genoeg: het opgraven van een mythe.

Bijna dertig jaar later herhaalden onderzoekers de vraag voor een traumacentrum, met moderne middelen. In een studie uit 2025 in het Journal of Orthopaedic Surgery and Research werden alle 53.594 patiënten die tussen 2018 en 2024 op de trauma-SEH binnenkwamen naast het percentage verlichte maan van elke dag gelegd. Verband: geen. Het aantal traumapatiënten per dag beweegt niet mee met de maan, niet bij volle maan en niet bij enige andere fase.

Ook het verhaal over verwarde patiënten en psychiatrische opnames houdt geen stand. De psychologen Rotton en Kelly bundelden al in 1985 37 studies over maan en gedrag, van misdaadcijfers en zelfdoding tot psychiatrische opnames en telefoontjes naar crisislijnen. De maanfase verklaarde hooguit 1 procent van de variatie, en de paar studies die wel iets vonden, spraken elkaar tegen. Latere studies naar psychiatrische spoedbezoeken en opnames vonden steeds hetzelfde: niets.

Samengevat, per verhaal:

• Meer bevallingen bij volle maan: niet gevonden in 564.039 geboortes in North Carolina, niet in tientallen miljoenen Amerikaanse geboortes, niet in Hannover.
• Meer complicaties bij de bevalling: niet gevonden.
• Drukkere SEH: niet gevonden in 150.999 bezoeken, en geen verschil in ambulanceritten of opnames.
• Meer trauma en ongelukken: niet gevonden in 53.594 traumapatiënten over zeven jaar.
• Meer psychiatrische crisis: niet gevonden in 37 gebundelde studies; de maanfase verklaart hooguit 1 procent.

Waarom de mythe zo hardnekkig is

Als de cijfers zo eenduidig zijn, waarom houdt het verhaal dan stand, juist bij mensen die de cijfers dagelijks zien ontstaan?

De eerste reden is een bekend trucje van het geheugen. Een drukke nacht bij volle maan wordt onthouden, een drukke nacht bij halve maan niet, en een rustige nacht bij volle maan al helemaal niet. Psychologen noemen dat een schijnverband: je ziet een patroon omdat je het verwacht te zien. Wie de mythe kent, kijkt op een drukke dienst even naar buiten, ziet een ronde maan en heeft zijn bevestiging. Dat dezelfde maan er drie nachten lang rond uitziet, en dat het in veel van die nachten gewoon rustig was, telt niet mee.

De tweede reden zit in de taal. Het woord maanziek bestaat in het Nederlands sinds de veertiende eeuw en is een vertaling van het Latijnse lunaticus, dat werd gebruikt voor epilepsie en waanzin die men aan de maan toeschreef. Het Engelse lunatic komt van hetzelfde woord en stond tot in de twintigste eeuw in de Britse wet. Een taal die eeuwenlang “gek” en “maan” in één woord stopt, houdt het idee levend, ook als niemand het meer letterlijk gelooft.

De derde reden is de aantrekkelijkste, en misschien de meest waarschijnlijke: de mythe was misschien ooit een beetje waar. Vóór straatverlichting sliepen mensen bij volle maan aantoonbaar slechter, en wie kwetsbaar is voor een psychische ontregeling, kan door een paar korte nachten uit balans raken. Psychiater Charles Raison noemde het vollemaaneffect daarom een cultureel fossiel: een waarneming uit een tijd zonder kunstlicht, die als verhaal is blijven bestaan nadat de oorzaak was verdwenen.

Op de verloskamer en de spoedeisende hulp bestaat het vollemaaneffect niet in de cijfers, wel in het geheugen. Het enige wat de maan aantoonbaar doet, is aan de slaap knagen.

Waar wél iets meetbaars zit: slaap

Er is één maaneffect dat in meerdere onafhankelijke studies overeind blijft, en het is klein: rond volle maan vallen mensen gemiddeld iets later in slaap en slapen ze iets korter. In laboratoriumonderzoek in Bazel ging het om zo’n twintig minuten minder slaap en minder diepe slaap; in veldstudies met slaaptrackers piekte het effect in de avonden vóór volle maan, wanneer de maan al vroeg fel aan de hemel staat. Hoe dat zit, lees je in het artikel over slecht slapen bij volle maan.

Dat effect verklaart misschien meer over de mythe dan alle geboorteaktes bij elkaar. Want wie zelf een paar nachten slechter heeft geslapen, ervaart een normale dienst als zwaarder. De patiënten zijn niet drukker, de verpleegkundige is vermoeider. En een vermoeide verpleegkundige die om drie uur ’s nachts een ronde maan boven de parkeerplaats ziet hangen, heeft haar verklaring gevonden. Dat is geen verwijt. Het is precies hoe een menselijk brein werkt, en precies waarom grote datasets zo waardevol zijn: ze onthouden alles, ook de rustige nachten.

Volle maan in 2027: kijk gerust naar buiten

Verwacht je in 2027 een baby, dan hoef je de vollemaankalender niet naast je uitgerekende datum te leggen. De maan haalt de bevalling niet naar voren en stelt haar niet uit. Maar de kalender is wel een mooie manier om de nacht van de geboorte later terug te vinden: met Mijn maan zie je hoe de maan er op elke datum bij stond, en dat beeld is een mooier aandenken dan een mythe.

Voor wie gewoon graag kijkt: 2027 telt twaalf volle manen, precies één per maand. De helderste is de Wolvenmaan van 22 januari 2027, een supermaan die om 13:17 exact vol is en die middag om 17:08 boven Amsterdam opkomt. Wie die nacht dienst heeft, ziet hem groot en fel boven het ziekenhuis hangen. En het wordt, statistisch gezien, een nacht als alle andere. Alle data en tijden staan in de vollemaankalender 2027.