Bloedmaan: wanneer zie je de volgende vanuit Nederland?

Een bloedmaan is het soort hemelverschijnsel waar mensen ’s nachts hun bed voor uitkomen. De volle maan, die je zo goed kent, verandert in een uur tijd in een doffe, koperrode bol die er niet meer uitziet als de maan. Geen wonder dat oude culturen er onheil in zagen. Wat er werkelijk gebeurt is minstens zo mooi: je kijkt naar de schaduw van je eigen planeet, gekleurd door het licht van alle zonsondergangen op aarde tegelijk.

De kernvraag van dit artikel is simpel: wanneer zie je de volgende bloedmaan vanuit Nederland? Het korte antwoord: niet in 2027. Het lange antwoord gaat over wat een bloedmaan precies is, waarom 2027 een stil jaar is, wat er in 2026 al te zien was, en welke drie totale maansverduisteringen er tussen eind 2028 en eind 2029 aankomen, met tijden voor Nederland. Plus hoe je kijkt.

Wat een bloedmaan precies is

Een maansverduistering ontstaat wanneer de aarde precies tussen de zon en de maan staat en haar schaduw over de maan valt. Dat kan alleen bij volle maan, maar het gebeurt niet elke volle maan: de baan van de maan staat een paar graden schuin op die van de aarde, waardoor de maan meestal net boven of onder de schaduw langs gaat. Een paar keer per jaar staat alles op één lijn, en dan is er een verduistering.

De schaduw van de aarde heeft twee delen. De kernschaduw (umbra) is het donkere hart, waar de zon volledig achter de aarde schuilgaat. Daaromheen ligt de bijschaduw (penumbra), waar de zon slechts gedeeltelijk bedekt is. Welk deel van de schaduw de maan raakt, bepaalt wat je ziet:

• Bijschaduwverduistering: de maan gaat alleen door de penumbra. Hij wordt aan één kant iets doffer, en dat is het. De meeste mensen merken er niets van.
• Gedeeltelijke verduistering: een deel van de maan gaat door de kernschaduw. Je ziet een scherpe, donkere hap uit de maan die groeit en weer krimpt.
• Totale verduistering: de hele maan staat in de kernschaduw. Dit is de bloedmaan.

Waarom rood? Je zou verwachten dat de maan in de kernschaduw gewoon zwart wordt. Dat gebeurt niet, omdat de aarde een dampkring heeft. Zonlicht dat langs de rand van de aarde scheert, wordt door de lucht gebroken en een klein beetje naar binnen gebogen, de schaduw in. Onderweg wordt het blauwe licht verstrooid, om dezelfde reden waarom de lucht overdag blauw is en de zonsondergang rood, en het rode licht komt door. Wie op dat moment op de maan zou staan, zou de aarde als een zwarte schijf zien met een gloeiende, roodoranje ring eromheen. Dat is het licht dat de bloedmaan kleurt.

Hoe rood precies, verschilt per keer. Veel stof of as in de dampkring, bijvoorbeeld na een grote vulkaanuitbarsting, maakt de verduistering donker en bruinig; een schone dampkring geeft een heldere, koperkleurige maan. Astronomen beschrijven dat met de Danjon-schaal, bedacht door de Franse astronoom André Danjon in 1921: van L0 (zeer donker, de maan bijna onzichtbaar) via L1 (donker, grijs of bruinig), L2 (diep rood met een zeer donker centrum) en L3 (baksteenrood met een heldere rand) tot L4 (helder koperrood of oranje, met een blauwige rand). Halverwege de totaliteit met het blote oog schatten welke L je ziet, is een klein spel dat waarnemers al een eeuw spelen.

De fasen van een totale maansverduistering

Een complete totale maansverduistering duurt van begin tot eind een uur of vijf, en de bloedmaan zelf is daar een uur tot bijna twee uur van. Dit is wat je achtereenvolgens ziet:

1. Begin van de bijschaduwfase. De maan schuift de penumbra in. Er is nog niets te zien; pas tegen het einde van deze fase wordt één rand iets vaal.
2. Begin van de gedeeltelijke fase. De kernschaduw raakt de maan. Vanaf nu zie je een duidelijke, gebogen hap die in ongeveer een uur over de maan schuift.
3. Begin van de totaliteit. De laatste heldere rand verdwijnt. De maan kleurt binnen enkele minuten van geelwit naar oranje en rood, en ineens zie je sterren rond de maan die eerst in zijn licht verdwenen.
4. Maximum. De maan staat het diepst in de schaduw. Vaak is één rand helderder dan de andere, omdat de maan zelden precies door het midden van de schaduw gaat.
5. Einde van de totaliteit. Aan de andere kant verschijnt een felle, witte rand. Het rood verbleekt snel.
6. Einde van de gedeeltelijke fase. De kernschaduw glijdt eraf en de maan is weer vol.
7. Einde van de bijschaduwfase. Onzichtbaar; de maan is allang weer gewoon.

Waarom 2027 een stil jaar is: drie bijschaduwverduisteringen

2027 kent drie maansverduisteringen, en het zijn alle drie bijschaduwverduisteringen. Geen enkele keer raakt de maan de kernschaduw, dus een rode maan is er in 2027 niet. En zelfs die drie zijn vanuit Nederland nauwelijks de moeite:

• Zondag 21 februari, maximum om 00:12. De Sneeuwmaan van februari staat in de nacht van zaterdag op zondag boven Nederland, dus in principe kun je kijken. Verwacht alleen weinig: hooguit een lichte vaalheid aan één kant van de maan, die je zonder foto van een uur eerder niet eens opvalt.
• Zondag 18 juli, maximum om 18:02. De maan komt die avond pas om 22:01 op, dus tijdens het maximum staat hij nog onder de horizon. Niet te zien.
• Dinsdag 17 augustus, maximum om 09:13. Overdag, met de maan onder de horizon. Niet te zien.

Alle details staan op de pagina verduisteringen 2027. Het goede nieuws van 2027 zit bij de zon: op 2 augustus is er een totale zonsverduistering die vanuit Nederland gedeeltelijk te zien is; daarover gaat de zonsverduistering van 2 augustus 2027.

Terugblik: wat 2026 bracht

Wie een bloedmaan mist, heeft vaak gewoon pech met de plek. De totale maansverduistering van 3 maart 2026 was daar een voorbeeld van: een echte bloedmaan, maar de totaliteit viel tussen 12:05 en 13:04 Nederlandse tijd, midden op de dag, met de maan ver onder de horizon. Vanuit de Benelux was er niets van te zien; de Grote Oceaan, Oost-Azië, Australië en het westen van Amerika hadden de beste plaatsen.

Beter ging het op de vroege ochtend van vrijdag 28 augustus 2026. Toen schoof ruim negentig procent van de maan de kernschaduw in, een gedeeltelijke verduistering die maar een randje van een totale verschilde. De kernschaduw raakte de maan om 04:34, het maximum viel om 06:14, met de maan in Utrecht nog maar zo’n vijf graden boven de westelijke horizon en de ochtend al licht. Wie vrij zicht naar het westen had, zag een grote, bijna volledig verduisterde maan laag boven het land ondergaan, nog voor de schaduw er weer af was. Het was een voorproefje van wat een verduistering bij maansondergang doet, en precies dat gaat zich in 2028 nog een keer voordoen, maar dan bij maansopkomst.

Een bloedmaan is de schaduw van je eigen planeet, gekleurd door alle zonsopkomsten en zonsondergangen op aarde tegelijk. Je hebt er geen bril voor nodig, alleen een vrije horizon en geduld.

De volgende bloedmaan vanuit Nederland: oudejaarsavond 2028

De eerstvolgende totale maansverduistering die je vanuit Nederland ziet, valt op zondag 31 december 2028. Oudejaarsavond dus, en de timing is bijna te mooi om waar te zijn: de verduistering speelt zich af in de vroege avond, vóór het vuurwerk.

De gedeeltelijke fase begint rond 16:07, terwijl de maan in Nederland nog onder de horizon staat. In Utrecht komt hij om 16:25 op, en dan zit er al een hap uit. De totaliteit begint rond 17:15 en duurt tot ongeveer 18:30, met het maximum rond 17:50; tijdens dat maximum staat de maan pas een graad of tien boven de oostelijke horizon. Daarna schuift de schaduw er in ruim een uur weer af, en rond 19:35 is de maan weer helemaal vol.

Dat lage standpunt is een nadeel en een cadeau tegelijk. Een nadeel, omdat je een plek nodig hebt met vrij zicht naar het oosten, zonder huizen of bomen: een dijk, een weiland, de oostkant van een eiland. Een cadeau, omdat een verduisterde maan laag boven de horizon, in de schemering, dieper rood en groter lijkt dan hoog aan de hemel. Met een magnitude van ongeveer 1,25 gaat de maan bovendien behoorlijk diep door de kernschaduw, wat een lange, donkere totaliteit van ruim zeventig minuten oplevert.

Daarna gaat het snel. Op dinsdag 26 juni 2029 volgt een uitzonderlijk diepe totale maansverduistering, met een magnitude van ruim 1,8 de grootste van deze eeuw, maar Nederland zit aan de rand van het zichtbaarheidsgebied. De gedeeltelijke fase begint hier rond 03:30, de totaliteit om 04:31, en de maan gaat tijdens de totaliteit onder in een al lichte ochtendhemel, laag in het zuidwesten. Het is een verduistering voor vroege vogels met vrij zicht naar het zuidwesten, en het is de vraag hoeveel rood je nog ziet in de schemering.

De echte kraker is donderdag 20 december 2029, de laatste van de drie. Deze totale maansverduistering is vanuit Nederland van begin tot eind te zien, hoog aan de winterhemel. De gedeeltelijke fase begint om 21:56, de totaliteit loopt van 23:16 tot 00:10, het maximum valt om 23:43 met de maan op zo’n 59 graden hoogte, en om 01:30 is de maan weer vol. Vijf dagen voor Kerstmis, midden in de nacht, midden aan de hemel: dit is de bloedmaan om vrij voor te houden.

Zo kijk je naar een bloedmaan

Het prettige aan een maansverduistering is dat je niets hoeft. Geen eclipsbril, geen filter, geen telescoop. Je kijkt naar de maan zoals je altijd naar de maan kijkt, alleen ziet hij er anders uit. Een paar dingen die het wel mooier maken:

• Ga naar buiten, niet achter het raam. Dubbel glas en binnenlicht halen het rood weg. Buiten, met je ogen een kwartier gewend aan het donker, zie je de kleur pas goed.
• Neem een verrekijker. Een gewone 8x of 10x laat de rand van de schaduw, de kleurverschillen tussen de twee kanten van de maan en de kraters in het rode licht zien. Een telescoop is leuk maar niet nodig; de maan is groot genoeg.
• Let op de horizon. Voor 31 december 2028 heb je vrij zicht naar het oosten nodig, voor 26 juni 2029 naar het zuidwesten. Voor 20 december 2029 maakt het niet uit: de maan staat bijna recht boven je.
• Kijk ook naast de maan. Tijdens de totaliteit komen de sterren rond de maan tevoorschijn die anders in zijn licht verdwijnen. Dat contrast, een rode maan tussen de sterren, is het mooiste moment.
• Schat de kleur. Bepaal halverwege de totaliteit welke stap van de Danjon-schaal je ziet, van L0 tot L4, en vergelijk het achteraf met wat anderen zagen.
• Fotografeer met rust. Een telefoon op een statief of tegen een muur, nachtstand aan, en accepteer dat de maan klein blijft. De sfeer van het landschap eronder is vaak mooier dan een close-up. Tips staan in maan fotograferen met je telefoon.

En kleed je warm aan. Twee van de drie komende bloedmanen vallen in december, en een uur stilstaan op een dijk in de winter is kouder dan je denkt.

Volle manen en verduisteringen in 2027

2027 is een jaar om de volle manen zelf te vieren, niet hun verduisteringen. De Sneeuwmaan van 21 februari is de enige met een verduistering die boven Nederland valt, en die is nauwelijks te zien. Wat de andere elf bijzonder maakt, van de supermaan in januari tot de hoge Koude maan in december, staat in soorten volle maan uitgelegd en per maan in de vollemaankalender 2027. De verduisteringen van 2027, inclusief de zonsverduistering van 2 augustus, staan op verduisteringen 2027. En de bloedmaan van oudejaarsavond 2028 zet je nu alvast in je agenda.